U spreekt met een aannemer af dat hij voor € 4.500 uw badkamer gaat verbouwen. U geeft hem een hand, hij knikt, en de week daarna staat hij voor de deur. Geen contract getekend, geen e-mail gestuurd, geen offerte ondertekend. En dan gaat het mis: de aannemer verschijnt niet meer, het werk is half af, of er wordt opeens een veel hogere rekening gestuurd.

Is er eigenlijk wél een overeenkomst gesloten? Kunt u daar iets mee? En wat had u kunnen doen om uzelf beter te beschermen?

Dit soort vragen stelt u zich waarschijnlijk als u in een dergelijke situatie belandt. In deze blog leg ik stap voor stap uit hoe het juridisch zit.

Eerst even de basis: wat is een overeenkomst eigenlijk?

Een overeenkomst, in de volksmond ook wel contract, afspraak of deal genoemd, is niets anders dan een situatie waarin twee of meer partijen iets met elkaar afspreken. De één belooft iets te doen, de ander belooft daar iets tegenover te stellen, bijvoorbeeld een betaling.

Naar Nederlands recht komt een overeenkomst tot stand op het moment dat de één een aanbod doet, en de ander dat aanbod aanvaardt. Zo simpel is het eigenlijk. De aannemer zegt: “Ik doe de badkamer voor € 4.500.” U zegt: “Prima, doe dat maar.” Op dat moment is er een overeenkomst.

Wat veel mensen niet weten, is dat de wet in beginsel geen enkele vorm vereist voor een geldige overeenkomst. Een handdruk, een mondeling ja-woord of een knikje kan juridisch gezien allemaal voldoende zijn. Sterker nog: u kunt zelfs een overeenkomst sluiten door simpelweg te beginnen met de uitvoering ervan, zonder een enkel woord te zeggen.

Hoe weet je dan wanneer er wél en wanneer er géén contract is?

Dat klinkt makkelijker dan het is. In de praktijk zijn er situaties waarbij partijen lang onderhandelen, heen en weer mailen, maar nog geen definitieve knoop hebben doorgehakt. Is er dan al een overeenkomst? Of nog niet?

De vuistregel is: er is een overeenkomst op het moment dat u en de andere partij het eens zijn over de wezenlijke punten, in elk geval over wát er gedaan wordt en voor welke vergoeding. Andere details, zoals de exacte planning, aansprakelijkheid en betaaltermijn, kunnen later worden ingevuld. Maar als de kern is afgesproken, kan er al een bindende afspraak zijn.

Rechters kijken in dit soort situaties niet alleen naar de letterlijke woorden die zijn gezegd of geschreven. Ze kijken ook naar wat partijen redelijkerwijs mochten verwachten op basis van het gedrag van de ander. Als u dus al een aanbetaling heeft gedaan en de aannemer al materiaal heeft aangeschaft, wijst dat er sterk op dat er een overeenkomst was, ook al is er nooit een document ondertekend.

Zijn er uitzonderingen? Wanneer heb je wél iets op papier nodig?

Ja, er zijn situaties waarin de wet extra eisen stelt. De bekendste is de koop van een woning. Als u als consument een woning koopt, moet de koopovereenkomst altijd schriftelijk worden vastgelegd. Zonder handtekeningen is er geen geldige koop. Dit geldt trouwens ook voor de koper, die na ondertekening nog drie dagen bedenktijd heeft.

Een ander voorbeeld is de consumentenkredietovereenkomst, zoals een persoonlijke lening. Ook daarvoor gelden wettelijke vormvereisten.

Maar voor de grote meerderheid van alledaagse afspraken, zoals een aannemer, schilder, webdesigner, leverancier of zzp’er die voor u werkt, geldt gewoon: een mondelinge afspraak is een echte, juridisch bindende afspraak.

Het echte probleem: bewijzen dat die afspraak is gemaakt

En hier zit de angel. Want het feit dat een mondelinge overeenkomst juridisch geldig kan zijn, betekent niet dat u er altijd wat mee kunt als de ander het ontkent of een andere versie van de feiten vertelt.

In het Nederlandse recht geldt als uitgangspunt: wie iets stelt, moet het ook kunnen bewijzen. Als u zegt dat er een afspraak was voor € 4.500 en de aannemer zegt “nee, we hadden het over € 6.000”, dan moet u kunnen aantonen wat er werkelijk is afgesproken. En een mondelinge afspraak maakt dat lastig.

Wat kunt u als bewijs gebruiken?

  • Berichten via app, sms of e-mail. Ook als de afspraak zelf mondeling was, is een digitaal bericht daarna of daarvoor waardevol. Een WhatsApp-berichtje van de aannemer met “dan ga ik maandag beginnen” of een mail met “zoals besproken, prijs € 4.500 all-in” kan cruciaal zijn.
  • Getuigen. Denk aan iemand die het gesprek heeft bijgewoond of er later over heeft gehoord van één van de betrokken partijen.
  • Gedrag van partijen. Is er al betaald? Is er al begonnen met de werkzaamheden? Zijn er materialen geleverd? Dit alles wijst erop dat er een afspraak was, ook als die niet op papier staat.
  • Facturen en offertes. Zelfs een niet-ondertekende offerte kan als bewijs dienen, samen met andere omstandigheden.
  • Bankafschriften. Een aanbetaling die u heeft gedaan, kan de inhoud van de overeenkomst indirect bevestigen.

De rechter weegt al die aanwijzingen samen. Er is geen magische formule, maar hoe meer materiaal u heeft, hoe sterker uw positie.

En als u het allebei eens bent dat er een afspraak was, maar u het oneens bent over de inhoud?

Dat is een andere veelvoorkomende situatie. U zegt: “De prijs was inclusief btw.” De aannemer zegt: “Nee, dat was exclusief btw.” Of: “Ik dacht dat ook de vloer in de afspraak zat.” De ander zegt: “Nee, dat was apart.”

Hier geldt hetzelfde principe: u kunt met alle denkbare bewijsmiddelen proberen duidelijk te maken wat er is afgesproken. Een rechter kijkt dan naar alle omstandigheden: de eerdere communicatie, de gewoonte in de branche, de verhouding tussen partijen, en wat iemand in uw positie redelijkerwijs mocht verwachten.

Dit zijn precies de situaties waarin een korte schriftelijke bevestiging achteraf, ook al is het maar een appje of mailtje, goud waard is. Niet alleen als bewijs, maar ook omdat het misverstanden meteen verheldert.

Wat kunt u doen als de ander zijn afspraken niet nakomt?

Stel: de afspraak is er, u kunt het ook aantonen, maar de aannemer doet het werk niet of levert slecht werk af. Wat nu?

Het Nederlandse recht geeft u in beginsel drie opties, die u soms ook kunt combineren:

  1. Nakoming eisen: U kunt de ander sommeren zijn verplichtingen alsnog na te komen. Dit doet u door een ingebrekestelling te sturen: een schriftelijke brief of mail waarin u de ander een redelijke termijn geeft om zijn belofte alsnog in te lossen. Houdt u de termijn zo concreet mogelijk: “Ik verzoek u de werkzaamheden uiterlijk binnen veertien dagen te hervatten en af te ronden.”
  2. Schadevergoeding vorderen: Als de ander tekortschiet en daardoor schade ontstaat, heeft u recht op schadevergoeding. Denk aan kosten die u heeft gemaakt voor een andere aannemer, of winst die u heeft gederfd. Ook hiervoor geldt meestal dat de ander eerst in verzuim moet zijn. In de meeste gevallen betekent dit dat u hem eerst een ingebrekestelling moet hebben gestuurd.
  3. De overeenkomst ontbinden: Als de tekortkoming ernstig genoeg is, kunt u ook de overeenkomst ontbinden. Dit betekent dat u van de afspraak af bent en eventueel al gedane betalingen terugkrijgt. Maar ook hier geldt: de tekortkoming moet voldoende zwaar wegen. Bij een kleine onvolkomenheid in de uitvoering kunt u niet zomaar alles terugdraaien.

Wat u in elk geval niet moet doen: stilzitten en hopen dat het vanzelf goed komt. Hoe langer u wacht, hoe lastiger uw positie.

Vijf praktische tips om uzelf te beschermen

U hoeft echt geen jurist te zijn om uzelf goed te beschermen bij mondelinge afspraken. Een paar eenvoudige gewoontes kunnen al het verschil maken:

  • Stuur altijd een bevestigingsbericht. Stuur na elk mondeling gesprek een korte mail of app: “Zoals afgesproken doet u X, voor Y euro, uiterlijk klaar op datum Z.” Als de ander niet reageert of niet tegenspreekt, is dat al een aanwijzing dat hij instemt.
  • Vraag altijd om een offerte. Ook als u mondeling al akkoord bent, kunt u alsnog om een offerte vragen, zodat de afspraken zwart op wit staan.
  • Sla berichten op. Verwijder geen app-gesprekken of mails die te maken hebben met een lopende opdracht of afspraak. U weet nooit wanneer u ze nodig heeft.
  • Noteer datum en inhoud. Houd voor uzelf kort bij wanneer u iets heeft afgesproken, met wie, en wat er exact werd gezegd. Een eigen notitie is als zodanig geen dwingend bewijs, maar kan uw geheugen opfrissen en andere bewijsmiddelen ondersteunen.
  • Twijfelt u? Raadpleeg tijdig een advocaat. Niet pas als het conflict al volledig is geëscaleerd, maar al in een vroeg stadium. Een advocaat kan beoordelen hoe sterk uw bewijspositie is, welke opties u heeft, en hoe u het beste kunt handelen.

Samengevat: mondeling is geldig, maar bewijs maakt het verschil

Een handdruk of een mondelinge ja is in Nederland in de meeste gevallen een echte, bindende overeenkomst. U hoeft geen handtekening te zetten om gebonden te zijn en de ander ook niet. Maar als het fout gaat, is bewijs alles. Wie niets op papier heeft staan, staat met lege handen als de wederpartij een andere lezing van de feiten geeft.

De les is dus niet: “vertrouw niemand tenzij er een contract is.” De les is: zorg altijd voor een schriftelijk spoor, hoe klein ook. Een mailtje, een appje, een offerte. Het kost u vijf minuten en kan een hoop ellende en hoge juridische kosten voorkomen.

Zit u in een conflict over een mondelinge overeenkomst?

Twijfelt u of er een geldige overeenkomst tot stand is gekomen? Is de andere partij zijn afspraken niet nagekomen? Of wilt u weten welke stappen u het beste kunt zetten?

Een gespecialiseerde advocaat kan uw situatie beoordelen en u adviseren over uw juridische mogelijkheden, bij voorkeur zo vroeg mogelijk, voordat het conflict verder escaleert.

Deze blog is met aandacht en zorgvuldigheid geschreven, maar bevat informatie van algemene en informatieve aard. De informatie in de blog kan, afhankelijk van de omstandigheden van uw specifieke geval, niet of verminderd van toepassing zijn. De informatie in de blog dient daarom niet als juridisch advies te worden beschouwd. Daniels Huisman aanvaardt dan ook geen enkele aansprakelijkheid voor de gevolgen van het gebruik van de informatie uit de blog.