Het begrip “oog om oog, tand om tand” is iets dat in de rechtspraak niet vaak opgaat. Het is over het algemeen verstandig en juridisch noodzakelijk om je uit een conflict terug te trekken als dat kan. Zelfs als je geslagen wordt, is (terug)slaan (in de Nederlandse rechtspraktijk) meestal niet gerechtvaardigd.

Maar soms wel. Zelfs in die zin dat degene die zijn hand breekt door de ander tegen zijn hoofd te slaan, die ander voor die letselschade aansprakelijk kan houden. Het gerechtshof ’s-Hertogenbosch (ECLI:NL:GHSHE:2025:2684) besliste dat in de volgende kwestie. Buurman 1 kwam op buurman 2 af en sloeg hem, waarop buurman 2 (die vroeger boks- en judolessen had gegeven) zijn aanvaller onschadelijk maakte door hem zijn trui over zijn hoofd te trekken en vervolgens te proberen hem tot rust te brengen. Dat lukte kennelijk niet, of maar heel kort, want buurman 1 (hij voelde zich waarschijnlijk -letterlijk en figuurlijk- in zijn hemd staan) viel opnieuw aan. Daarop heeft buurman 2 hem een klap tegen zijn hoofd gegeven. Daarbij liep hij echter wel een fractuur in zijn rechterhand op. Omdat hij, volgens het gerechtshof, gerechtigd was zich tegen de hernieuwde aanval van buurman 1 te verdedigen en ook gerechtigd was om buurman 1 daarbij te slaan, was de aanvallende buurman 1 aansprakelijk voor het letsel aan de hand van buurman 2. Het eerdere oordeel van de rechtbank, inhoudende dat buurman 2 zich in de tussentijd had moeten terugtrekken, zodat hij niet opnieuw aangevallen zou worden, werd vernietigd.

De wetten uit het wilde westen hebben in Nederland nooit gegolden. Vaak klinkt het geluid dat rechters te veel doorslaan (!) in die zin dat ook zelfverdediging niet zou mogen. Uit deze uitspraak blijkt dat dit verwijt niet (altijd) terecht is. Maar wel pas na 4 jaar procederen. En een gebroken hand. Het recht van -letterlijk- de sterkste heeft hier gezegevierd. Maar ik zou mij kunnen voorstellen dat buurman 2, gezien de gebroken hand en alle juridische moeite die het hem blijkens de uitspraak gekost heeft om zover te komen, toch achteraf denkt dat het beter was geweest om alsnog weg te lopen.

Mr. H. (Harm) van Lingen is advocaat aansprakelijkheidsrecht in Alkmaar en te bereiken via: harmvanlingen@knuweralkmaar.nl